FİMED – Takip

ABD Senatosu'ndan dört Demokrat senatör, Chris Coons, Elizabeth Warren, Ron Wyden ve Ruben Gallego, işgal altındaki Batı Şeria'daki "E1" yerleşim projesinin uygulanmasına katılan yabancı şirket, kişi ve kuruluşlara yaptırım uygulanmasına imkan tanıyan bir yasa tasarısı sundu.

Tasarı, İsrail'in Kudüs'ün doğusunda yer alan ve binlerce yerleşim birimi ile Maale Adumim yerleşimini Kudüs'e bağlayan altyapıyı inşa etmeyi amaçlayan proje için yeni ihaleler açmasının ardından sunuldu.

Yasa tasarısı neyi hedefliyor?

Senatör Chris Coons'un ofisinden yapılan resmi açıklamaya göre önerilen düzenleme, ABD Hazine Bakanı'nın E1 bölgesindeki yerleşim inşaatıyla bağlantılı faaliyetlerden sorumlu olduğunu veya bunlara karıştığını belirlediği kişi ve kuruluşları hedef alıyor.

Tasarı metni ve buna eşlik eden açıklamaya göre bu kapsamda şu şirket veya kişiler yer alıyor:

E1 bölgesinde yerleşimlerin veya bunlarla bağlantılı tesislerin inşasına katılanlar.

Projeye ilişkin ihalelere teklif verenler.

Yerleşimlerle bağlantılı altyapıya yatırım yapanlar.

Yahudi yerleşimcilerin bölgeye nakledilmesini finanse eden, organize eden veya kolaylaştıranlar.

Düzenlemenin kabul edilmesi halinde ABD Hazine Bakanlığı, kapsamdaki taraflara mali yaptırımlar uygulayabilecek.

Tasarıyı sunanların açıklamaları

Senatör Chris Coons, ABD'nin yerleşim genişlemesiyle bağlantılı olarak nitelendirdiği davranışlar konusunda açık bir mesaj vermesi gerektiğini söylerken, aynı zamanda İsraillilerin ve Filistinlilerin haklarına bağlılığını vurguladı.

Elizabeth Warren ise kendi görüşüne göre E1 projesinin Batı Şeria'nın "fiilen ilhakına" yönelik bir adım olduğunu söyledi ve inşaata katılan şirket ve kişilerin ABD mali yaptırımlarıyla karşılaşma ihtimalinin farkında olması gerektiğini ekledi.

Ron Wyden, yerleşimlerin inşasına katılan kişi ve şirketlere karşı yaptırımların kullanılması çağrısında bulunurken, Ruben Gallego da kendi tutumuna göre E1 projesinin uygulanmasının Doğu Kudüs'ü Batı Şeria'nın bazı bölgelerinden ayıracağını ve coğrafi bütünlüğe sahip bir Filistin devleti kurulması ihtimaline zarar vereceğini söyledi.

E1 neden özel bir önem taşıyor?

E1 projesi Kudüs ile Maale Adumim yerleşimi arasında yer alıyor. Filistinli ve uluslararası taraflar, planın uygulanmasının Batı Şeria'nın kuzeyi ile güneyi arasındaki coğrafi bütünlüğü ve Kudüs ile Filistinli çevresi arasındaki coğrafi bağı etkileyebileceğini söylüyor.

İsrail makamları Ağustos 2026'da, 1234 yerleşim birimini kapsayan, onlarca yıldır projeye ilişkin ilk büyük ihaleleri açtı; kalan birimlerin ihaleye çıkarılma işlemleri ise eylül ayı içinde tamamlandı.

Bazı ABD'li senatörler de ağustos ayında E1 ihaleleriyle ilgili ayrı bir mektup göndererek projeye karşı olduklarını belirtmiş ve ABD yönetimini, projeye katılan taraflara baskı yapmak için elindeki araçları kullanmaya çağırmıştı.

ABD girişiminden önce gelen Avrupa baskısı

ABD'deki yasa tasarısı, yerleşimlere yönelik artan Avrupa girişimlerinden bağımsız değil. Avrupa Komisyonu ağustos ayında E1 planına ilişkin bir açıklama yayımlayarak projede ilerlenmemesi konusunda uyarıda bulunmuş ve projenin uygulanmasının Doğu Kudüs'ü Batı Şeria'nın geri kalanından ayırabileceğini ve Filistin toprakları içindeki coğrafi bütünlüğü zedeleyebileceğini belirtmişti.

Avrupalı taraflar ayrıca şirketleri projenin ihalelerine katılmamaya çağırarak yerleşim faaliyetlerine katılımla bağlantılı hukuki ve itibar risklerine karşı uyarmıştı.

Daha geniş bir çerçevede Avrupa Birliği Mayıs 2026'da, Batı Şeria'da Filistinlilere yönelik ciddi ihlaller olarak nitelendirdiği eylemler nedeniyle Küresel İnsan Hakları Yaptırım Rejimi kapsamında dört kuruluşa ve üç İsrailliye yaptırım uygulamıştı; listeye alınanlar arasında "Nachala" hareketi ve yöneticisi Daniella Weiss da bulunuyor.

Uyarılardan yaptırım araçlarına

Atılan adımların sırası, E1 dosyasının siyasi ve diplomatik uyarılardan projeye katılan ekonomik aktörleri hedef alan daha somut araçların gündeme getirilmesine doğru ilerlediğine işaret ediyor.

Bununla birlikte adımların niteliği farklı: Avrupa Birliği daha önce Batı Şeria'daki yerleşimler ve şiddetle bağlantılı kuruluş ve kişilere yaptırım uygulamışken, mevcut ABD yasa tasarısı kabul edilmesi halinde doğrudan E1 projesine katılanları hedef alan bir yasama önerisi niteliğinde.